Νίκος Βλαχάκης: Από τη Βαλκανική Συνάφεια στην Κοινή Ευρωπαϊκή Προοπτική, Επικοινωνιακές Δράσεις των Γραφείων Τύπου και Επικοινωνίας, Εισήγηση στην Ημερίδα της Ένωσης Ακολούθων Τύπου υπό τον τίτλο “H Επικοινωνία της Ελλάδας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη – Πραγματικότητα & Προοπτικές” (28.5.2008)

Αν είναι ορθό αυτό που υποστηρίζει ο Roland Barthes ότι οι συλλογικές αναπαραστάσεις και νοοτροπίες μπορούν να εδραιωθούν και να παραμείνουν πάγιες από την εξουσία, τον Τύπο και τις κυρίαρχες αξίες, τότε μάλλον έχει δίκιο η Μ. Τοντόροβα, η οποία συνοψίζοντας την αναλυτική αυτού του κυρίαρχου λόγου για τα Βαλκάνια λέει τα εξής:    « Τα Βαλκάνια δεινοπάθησαν από την ανακάλυψη και την κατασκευή τους. Ο «Βαλκανισμός» και το υποκείμενο του είναι φυλακισμένα μέσα σ’ ένα πεδίο λόγου όπου τα «Βαλκάνια» δημιουργούν αντιθετικό ζεύγος με τη Δύση και την Ευρώπη, ενώ ο «Βαλκανισμός» είναι ο σκοτεινός «Άλλος» του «δυτικού πολιτισμού»… Προς το τέλος της δεκαετίας του 1990 μια νέα ερμηνευτική αφήγηση η οποία αναζητούσε τη «νέα ταυτότητα» της περιοχής έγινε προσπάθεια να επινοηθεί, ως μια νέα συνεκτική νομιμοποιητική και ταυτόχρονα δικαιολογητική raison d’ etre των Βαλκανίων στις συνθήκες της διευρυμένης ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η νέα αυτή αντίληψη εν πολλοίς καθορίζει σήμερα την κυρίαρχη έννοια του καινούργιου “state-building” που επισυμβαίνει και βρίσκεται εν εξελίξει αυτή τη στιγμή στις επιμέρους χώρες και προσδιορίζεται ως «ευρωατλαντική ενταξιακή διαδικασία».

Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, γράφει η Ντόρα Μπακογιάννη: «η Ελλάδα βρέθηκε μπροστά σ’ ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Έπρεπε να επιλέξει ανάμεσα στην στρατηγική της περιχαράκωσης και στην στρατηγική της εξωστρέφειας. Ανάμεσα στο αν θα κρατούσε το αποκλειστικό ευρωατλαντικό της προνόμιο ή αν θα παρείχε υποστήριξη στους γείτονες της στη δύσκολη μεταβατική τους προσπάθεια»

Η αλήθεια είναι ότι μόνο αφότου έγινε απτή πραγματικότητα η διεύρυνση της ΕΕ, με την πρόσφατη ένταξη της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας στην ΕΕ υλοποιώντας έτσι την αρχική, αλλά κρίσιμη φάση της λεγόμενης «ατζέντας της Θεσσαλονίκης- 2003», τίθενται οι βάσεις για την άρση των αρνητικών στερεοτύπων για την περιοχή και την πολιτισμική, πολιτική, οικονομική και δικαιακή ενοποίηση τους, καθώς και την βαθμιαία μεταβολή των χρόνιων στερεοτύπων.   Αφού επισημαίνονται οι έκτακτες καταστάσεις που βίωσε η Ελλάδα ως προς τις γειτονικές της χώρες από το 1990 έως σήμερα, εξετάζονται οι στάσεις της κοινής γνώμης στη Ν.Α. Ευρώπη και τα θέματα εκείνα που αποτέλεσαν πηγή αρνητικής δημοσιότητας για την Ελλάδα την προηγούμενη δεκαετία αποτελώντας ταυτόχρονα αντικείμενο ενασχόλησης των Γραφείων Τύπου και Επικοινωνίας το εν λόγω διάστημα. Απαριθμούνται επίσης χαρακτηριστικές επικοινωνιακές δράσεις των ΓΤΕ και αναζητούνται μελλοντικές ευκαιρίες στην προώθηση της εικόνας της χώρας μας στα Βαλκάνια.

Βασικό συμπέρασμα είναι ότι η αναζήτηση ταυτοποιήσεων με τις γειτονικές χώρες στο πλαίσιο της ευρύτερης ευρωπαϊκής προοπτικής αποτελεί μοναδικό σταθερό υπόβαθρο, πάνω στο οποίο μπορεί να στηριχθεί το όποιο εγχείρημα επικοινωνιακής πολιτικής  της χώρας μας προς αυτές και μεσοπρόθεσμης εξουδετέρωσης της όποιας αρνητικής δημοσιότητας σε συνδυασμό με μια πιο μακροπρόθεσμη προσπάθεια μεταβολής και επίδρασης σε χρόνια στερεότυπα και εδραιωμένες προκαταλήψεις.