June 18 2009
Αθηνά Καρατζογιάννη: Η Ελλάδα πρέπει να αναπτύξει Δυναμική Παρουσία στο Διαδίκτυο
Tagged Under : Η Ελλάδα στο Διαδίκτυο
Η Αθηνά Καρατζογιάννη, Lecturer in Media, Culture & Society (Πανεπιστήμιο Hull, UK), και συγγραφέας πολλών μελετών για θέματα κυβερνοσυγκρούσεων, παραχώρησε συνέντευξη στα μέλη της Ένωσης Ακολούθων Τύπου Αθηνά Ρώσσογλου και Βαρβάρα Παπασπηλίου.
Οι κυβερνοσυγκρούσεις ως νέα μορφή πολέμου, τα μικρά κράτη στο διαδίκτυο, η κάλυψη από τα ξένα ΜΜΕ των γεγονότων του Δεκεμβρίου 2008, η σημερινή ταυτότητα της Ελλάδας, η θέση της διεθνώς και η παρουσία της στο διαδίκτυο, αλλά και η ανάγκη αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας, αποτέλεσαν τους βασικούς άξονες της συνέντευξης:
Forum Διεθνούς Επικοινωνιακής Πολιτικής: Είστε συγγραφέας του βιβλίου The Politics of Cyberconflict: Security, ethnoreligious and sociopolitical Conflicts (Routledge, 2006) και επιμελήτρια του βιβλίου Cyber Conflict and Global Politics (Routledge, 2008). Είναι οι κυβερνοσυγκρούσεις μια νέα, εξελιγμένη μορφή πολέμου; Θεωρείτε ότι αποτελούν μια μορφή απειλής για τα σύγχρονα κράτη και με ποιον τρόπο;
Αθηνά Καρατζογιάννη: Σε παγκόσμιο επίπεδο, θεωρείται δεδομένο ότι οι κυβερνοσυγκρούσεις είναι πράγματι μια νέα, εξελιγμένη μορφή πολέμου. Στις 29 Μάη του 2009, ο Αμερικανός Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα ανακοίνωσε ότι θα προστεθεί ένας Κυβερνοτσάρος (Cyberczar) στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας: “Αυτή η απειλή είναι μια από τις σοβαρότερες για την οικονομική και εθνική ασφάλεια της χώρας”. Η Αμερική, καθώς και άλλες χώρες, έχουν επανειλλημένα δεχτεί επιθέσεις στον κυβερνοχώρο.
Κάποιες είναι καθαρά πολιτικές διαμαρτυρίες, στις οποίες βλέπουμε κυβερνοεπιθέσεις (cyberattacks), blogs, ιστοσελίδες και videos προπαγάνδα, με αφορμή κάποιον πόλεμο/διένεξη που συμβαίνει στην πραγματικότητα. Είναι κυρίως εθνο/θρησκευτικού/πολιτισμικού χαρακτηρα (Ιράκ, Παλαιστινιακό, Κασμίρ, Λίβανος, Νότια Οσσετία, Εσθονία, Σρι Λάνκα, Ταϊβάν). Άλλες επιθέσεις στον κυβερνοχώρο έχουν πολιτικοοικονομικό και κοινωνικό χαρακτήρα και στόχος είναι τα κράτη, οι πολυεθνικές και τα διεθνή οικονομικά όργανα που είναι υπεύθυνα για την κρίση και την εκμετάλλευση της περιφέρειας στο παγκόσμιο σύστημα. Στην περίπτωση αυτή, βλέπουμε εναλλακτικά media, social networking, virtual sit-ins, electronic civil disobedience, επιθέσεις σε ιστοσελίδες κατά τη διάρκεια συγκεντρώσεων αντι-παγκοσμιοποίησης ή, ακόμη και σε εθνικό επίπεδο, αντικυβερνητικές/αντικρατικές επιθέσεις σε ολοκληρωτικές χώρες που ελέγχουν ασφυκτικά το διαδίκτυο ή χώρες που βρίσκονται σε κάθε είδους κρίση. Ενδεικτικά, το διαδίκτυο χρησιμοποιείται πλέον από κάθε κοινωνικό κίνημα που σέβεται τον εαυτό του και μάλιστα με μεγάλη επιτυχία (ενάντια στον πόλεμο στο Ιράκ, World Social Forum, European Social Forum, συμμαχίες κινημάτων ενάντια στις πολυεθνικές, οικολόγοι και άλλοι).
Στο παρασκήνιο, υπάρχουν και κυβερνοσυγκρούσεις σε οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο, οι οποίες έχουν ως στόχο τη βιομηχανική κατασκοπία. Ένας τέτοιος φόβος υπάρχει, ειδικά εφόσον είναι ανύπαρκτοι οι σχετικοί διεθνείς κανονισμοί, οπότε όλες οι χώρες επιδίδονται σε αυτή την τακτική ανεξέλεγκτες, κατηγορώντας η μία την άλλη, με τη Δύση συνήθως να ισχυρίζεται ότι πίσω απο όλα αυτά κρύβονται η Ρωσία και η Κίνα. Για περαιτέρω ανάλυση της καταστασης στη διεθνή σκηνή γενικότερα, δείτε το βιβλίο Athina Karatzogianni, Andrew Robinson, Power, Resistance and Conflict in the Contemporary World, Social movements, networks and hierarchies (Routledge, 2009).
Το σημαντικότερο, όμως, σε σχέση με την επανάσταση που έφερε το διαδίκτυο κι οι νέες τεχνολογίες είναι ότι ενδυνάμωσαν οριζόντιες, δικτυακές μορφές οργάνωσης, όχι μόνο στα κινήματα, αλλά σε κάθε μορφή οργανισμού, στην τέχνη, στη δημιουργία ανοιχτού λογισμικού. Βοήθησαν, όμως, δυστυχώς και κινήματα με κλειστές ταυτότητες φανατικού χαρακτήρα, όπως η Αλ Κάιντα – οι οποίες βασίζονται σε δεσμούς αίματος και θρησκείας, αλλά, αρκετά βολικά για το ίντερνετ, όχι εθνότητας – να βρουν χρήματα, να εξαπλωθούν και να αντικαταστήσουν μέλη μέσω του ίντερνετ.
Forum Διεθνούς Επικοινωνιακής Πολιτικής: Θεωρείτε ότι η Ελλάδα είναι «υποψιασμένη» σε ζητήματα κυβερνοπολέμων;
Αθηνά Καρατζογιάννη: Δεν θα έλεγα ότι η Ελλάδα είναι στην καλύτερη φόρμα, και μάλλον φόρμα δεν υπάρχει καθόλου. Αυτό ίσως να οφείλεται στην κατάσταση που βρίσκονται οι τηλεπικοινωνίες της χώρας, όπως το εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό χρηστών με broadband. Συνεπώς, αν και το θέμα έχει απασχολήσει τον υποψιασμένο πολίτη, δεν έχει απασχολήσει την πολιτεία – με εξαίρεση ίσως τη δύναμη του διαδικτύου στα γεγονότα του Δεκέμβρη. Ευτυχώς, η Ελλάδα έχει συνειδητοποιήσει ότι αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε μια επανάσταση στον στρατιωτικό τομέα (Revolution in Military Affairs) κι έχει κάνει τα μικρά βήματά της τουλαχιστον σε εκσυγχρονισμό, ξεκινώντας επί κυβέρνησης Σημίτη. Αυτό είναι ενθαρρυντικό, γιατί όπλα βασισμένα στη ρομποτική και τη νανοτεχνολογία ήδη χρησιμοποιoύνται. Αν η Ελλάδα, όπως δείχνει να εξελίσσεται, μπορέσει να περάσει από την ποσοτική και αρτηριοσκληρωτική στην προηγμένη και ποιοτική προσέγγιση σε εξοπλισμό, θα καταφέρει να ισορροπήσει καλύτερα και ασυμμετρικά τον ανταγωνισμό της με την Τουρκία.
Περιττό να σημειώσουμε εδώ οτι η λογική και “φτηνότερη” λύση για τη χώρα, ειδικά σήμερα, είναι να συνεχίσει την εξωτερική πολιτική της στην Ευρώπη, με έμφαση όμως στην ευέλικτη διπλωματία και την εκμετάλλευση του κυβερνοχώρου στον μέγιστο βαθμό, ειδικά σε θέματα για τα οποία παρουσιάζουμε στη διεθνή κοινότητα την εικόνα των αδιάλλακτων και υπερβολικών, όπως το Σκοπιανό.
Forum Διεθνούς Επικοινωνιακής Πολιτικής: Από πού αντλείτε στοιχεία για την έρευνά σας για τα μικρά κράτη στο διαδίκτυο; Συγκαταλέγετε την Ελλάδα στα μικρά κράτη;
Αθηνά Καρατζογιάννη: Μικρά κράτη θεωρώ όχι μόνο αυτά που έχουν πληθυσμό ενός εκκατομυρίου, ή έχουν μικρή έκταση, αλλά και εκείνα που αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως μικρό κράτος και η διεθνή κοινότητα τα αντιμετωπίζει ως τέτοια. Η Ελλάδα, επομένως, συκαταλέγεται σ’αυτή την κατηγορία. Η ερευνά μου για το βιβλίο “Τhe Real, the Virtual and the Imaginary State: Cyberconflict in Small and Unrecognized States”, Palgrave MacMillan, εστιάζεται στη χρήση του διαδικτύου για δημόσια διπλωματία σε μικρά κράτη, άλλα σε κρίση ή εξάρτηση, κι άλλα μη αναγνωρισμένα από τη διεθνή κοινότητα. Εξετάζονται είκοσι κράτη, περίπου 400 κείμενα από μερικές δεκάδες ειδησεογραφικά πρακτορεία και μέσα, ενώ συμπεριλαμβάνονται συνεντευξεις οργανισμών δημοσίων σχέσεων και διαφήμισης. Θεωρητικά, συνεισφέρει στην κατανόηση των διαδικασιών εξέλιξης κοινωνίας και κράτους, από το φαντασιακό σε δυνητικό και σε πραγματικό, υπό το πρίσμα της νέας πολιτικής επικοινωνίας.
Forum Διεθνούς Επικοινωνιακής Πολιτικής: Με αφορμή τα επεισόδια του Δεκεμβρίου 2008 και τα πολλά αρνητικά σχόλια των διεθνών ΜΜΕ για την Ελλάδα, θεωρείτε ότι συντελέστηκε μια μορφή κυβερνοεπίθεσης εναντίον της χώρας; Ποια θεωρείτε ότι είναι η σημερινή ταυτότητα της Ελλάδας; Ποια είναι η θέση της διεθνώς (κοινωνικά, πολιτικά, πολιτιστικά); Είναι διαφορετική από την εικόνα της στα διεθνή ΜΜΕ; Ποια είναι τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας που αξίζουν προβολής;
Αθηνά Καρατζογιάννη: Δεν νομίζω πως συντελέστηκε κυβερνοεπίθεση εναντίον της Ελλάδας από τα διεθνή μέσα, ούτε ότι ειπώθηκαν στο σύνολο πράγματα που δεν μας άξιζαν. Ο αναγνώστης που έχει τη διάθεση, μπορεί να δει εδώ μια παρουσίαση για μικρά κράτη, nation branding και μια πρώτη ανάλυση της κάλυψης:
Αθηνά Καρατζογιάννη, “Small States, Big Opportunities: Challenges and Solutions for Greece in Cyberspace” (Παρουσίαση στο Συνέδριο: “Εικόνες Κρατών σε ένα Διεθνοποιημένο Περιβάλλον: Δυνατότητες και Προοπτικές για την Ελλάδα” 4-5.2.2009).
Συνοπτικά, η Ελλάδα στηρίζει μεγάλο μέρος – τουλάχιστον της οικονομικής της επιβίωσης – στον τουρισμό, σε μία γενική φαντασιακή και ιδεατή ταυτότητα, την οποία μέχρι και λίγο μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες συντηρούσε με νύχια και με δόντια. Μπορούμε να αναλύσουμε τις επιπτώσεις της κάλυψης των διεθνών και εγχώριων μέσων όσον αφορά τη φαντασιακή (imaginary) ελληνική ταυτότητα, συνδυάζοντας την έρευνα όσον αφορά τη συμπεριφορά μικρών κρατών στον διεθνή χώρο, με τη μεθοδολογία και τη θεωρία που προέρχεται από την ανάλυση των κυβερνοσυγκρούσεων στο διαδίκτυο, π.χ τις δυνητικές ταυτότητες (virtual identities) (Karatzogianni, The Politics of Cyberconflict, 2006, 2008). Με τον τρόπο αυτό, μπορούμε να χαρτογραφήσουμε μια πρώτη εικόνα της σημερινής θέσης της Ελλάδας στη διεθνή σκηνή και τον κυβερνοχώρο, καθώς και να κωδικοποιήσουμε τα βασικά προβλήματα, διενέξεις και πρωταγωνιστές, σε συνδυασμό με τις επικοινωνιακές τακτικές που υιοθετούν. Για παράδειγμα, είναι σημαντικό να διαφοροποιήσουμε το καλούπι “νόμος και τάξη” από το καλούπι “αδικία και αντίσταση”, τα οποία προσφέρθηκαν ως κεντρικά μυνήματα κατά τη διάρκεια των εξεγέρσεων.
Επιπλέον, το διαδίκτυο, παρά την εξαιρετικά εμβρυακή του ανάπτυξή του στην Ελλάδα, έπαιξε και θα παίξει σημαντικό ρόλο στην πολιτική και κοινωνική συμμετοχή των νεότερων, οι οποίοι μέχρι τώρα παρέμεναν αδιάφοροι, κομματικοποιούνταν μέσω της οικογένειας, περιθωριοποιούνταν οικονομικά ή αυτοπεριθωριοποιούνταν μέσω lifestyle ακτιβισμού. Αν οι πολιτικοκοινωνικές-οικονομικές κυβερνοσυγκρούσεις δεν αναλυθούν κι η πολιτική ενέργεια, που ξεχύθηκε στο διαδίκτυο, δεν βρει ένα κανάλι σε απευθείας σύνδεση – ας χρησιμοποιήσουμε μια φράση του “συναφιού” – με την πολιτική, πολιτισμική, κοινωνική και προπάντων οικονομική ελίτ, η Ελλάδα θα συνεχίζει να ακροβατεί στο χείλος του χάους. Τα διεθνή, όσο και τα εχγώρια μέσα, έχουν μετατοπίσει εκεί ακριβώς τη φαντασιακή ταυτότητα των Ελλήνων, ενώ ένας παγκόσμιος κυβερνοχώρος, με τη συμμετοχή και της διασποράς, δημιούργησε κι εξανάγκασε μια δυνητική ταυτότητα και κινητοποίηση πέρα από τις στενές εθνοθρησκευτικές παρωπίδες συγκεκριμένου κόμματος ή της χρεωκοπημένης ιδεολογίας του έθνους-κράτους.
Forum Διεθνούς Επικοινωνιακής Πολιτικής: Θα μπορούσε η Ελλάδα να αναπτύξει μια δυναμική παρουσία στο διαδίκτυο; Η Ελλάδα σε αντίθεση με άλλες χώρες δεν διαθέτει επίσημη κυβερνητική πύλη πληροφόρησης σε ξένες γλώσσες. Θα μπορούσαν, στο πλαίσιο μιας τέτοιας πύλης, να ενταχθούν και διαδραστικές μορφές επικοινωνίας;
Αθηνά Καρατζογιάννη: Σε πιο πρακτικό επίπεδο, δεν φτάνει μόνο η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Οι ιστοσελίδες μας μοιάζουν με τουριστικές μπροσούρες, οι οποίες παρουσιαζουν τη χώρα ως τον τέλειο παράδεισο και αφοσιώνονται κυρίως στις επενδύσεις και στον τουρισμό, χωρίς να εξηγούν την ουσιαστική πολιτική και ιστορία μας – κι όχι αυτή με την οποία δημιουργούμε στα σχολεία εθνικιστές. Η παρουσία μας στο διαδίκτυο θα πρέπει να παίζει σωστά το παιχνίδι της δημόσιας διπλωματίας και να μην περιορίζεται στη διαφήμιση και σε αυτό που μας βολεύει να πιστεύουμε. Να εξετάζει τα προβλήματα και να υπερασπίζεται επιλογές. Να εξελίσσει συνεχώς και καθημερινά την εικόνα και τη θέση της χώρας κι όχι να τη σταθεροποιεί σε μια καρτ ποστάλ από ελληνικό νησί.
Μια κυβερνητική πύλη σε ξένες γλώσσες είναι μια καλή αρχή. Νομίζω όμως ότι ο πολίτης, τόσο ο ‘Ελληνας όσο και ο ξένος, δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πελάτης. Θα ήταν προτιμότερο – κι αυτό ισχυρίζονται οι περισσότεροι στο χώρο της ηλεκρονικής διακυβέρνησης – να δίνεται η ευκαιρία στον χρήστη – ειδικά στο νεότερο πληθυσμό που άλλωστε είναι ο αυριανός πολίτης (και φυσικά ψηφοφόρος!) – να συμμετέχει, να χτίζει νέα προγράμματα στην όποια πύλη, με τη βοήθεια ανοιχτού λογισμικού.
Forum Διεθνούς Επικοινωνιακής Πολιτικής: Η Ελλάδα παρά τα προβλήματα της φαίνεται να διαθέτει ένα αξιόλογο ανθρώπινο δυναμικό ιδιαίτερα στον τομέα των επιστημών. Συμφωνείτε με αυτή τη διαπίστωση;
Αθηνά Καρατζογιάννη: Συμφωνώ ότι η Ελλάδα έχει αξιόλογο ανθρώπινο δυναμικό, όπως επίσης συμφωνώ στο ότι τα προβλήματα δεν αντισταθμίζουν συχνά αυτό το πλεονέκτημα. Ο Δεκέμβρης – που για τη νέα γενιά στο μέλλον ίσως και να είναι μια αναφορά τύπου ’68 – επιβεβαίωσε μια απόκλιση μεγάλων διαστάσεων. Γι’αυτό και τα διεθνή μέσα δεν μας αδίκησαν όταν μίλησαν για διαφθορά, οικογενειοκρατία, γεροντοκρατία, μεγάλα ποσοστά ανεργίας ειδικά στην ηλικία 25-35, προβλήματα με τα πανεπιστήμια, κινήματα ήδη υπάρχοντα από το 2006 στα σχολεία, και κυβερνητικά σκάνδαλα. Πρέπει, όμως, σ’αυτό το σημείο να τονίσουμε ότι, σε παγκόμιο επίπεδο, τα γεγονότα του Δεκέμβρη στην Ελλάδα αποτέλεσαν το έναυσμα για μια αλυσιδωτή αντίδραση διαμαρτύριας για την διαφθορά του παγκόσμιου πολιτικού και οικονομικού συστήματος. Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα με τέτοιου είδους προβλήματα, ούτε η μόνη που κυβερνάται από κρυπτο-ιεραρχίες. Είναι όμως ίσως η μόνη χώρα του αναπτυγμένου κόσμου, η οποία στηρίζει σχεδόν εξολοκλήρου την αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού της σε κομματικές κι επιλογές φατρίας. Στον πανεπιστημιακό τομέα, στον οποίο ανήκω, αυτό συμβαίνει ακόμα περισσότερο, και μάλιστα με παραλλαγές. Βλέπω αξιόλογους Έλληνες συναδέλφους μου που παραμένουν εκτός έδρας, μέσα κι έξω από την Ελλάδα, ενόσω τα πανεπιστήμιά μας αναγκάζουν τους φοιτητές τους να υπομένουν απαρχαιωμένες πρακτικές και βιβλιογραφίες. Ειδικά σε διαδικτυακή επικοινωνία, πολιτική και διεθνείς σχέσεις, είναι σκανδαλώδες πόσο πίσω βρίσκεται η ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα, παρά τις λαμπρές της εξαιρέσεις. Για παράδειγμα, ξένοι συνάδελφοι πάντα μου λένε πόση εντύπωση τους κάνει ο μεγάλος αριθμός Ελλήνων εκτός Ελλάδας που ασχολείται με διαδικτυακά και θέματα προηγμένης τεχνολογίας σε όλο το φάσμα των επιστημών. Η έκπληξή τους αφορά στο ότι η Ελλάδα δεν φημίζεται για τις τηλεπικοινωνίες της. Το αξιόλογο δυναμικό υπάρχει σε όλες τις επιστήμες και πρέπει να το βάλουμε να δουλέψει, να εκμεταλλευτούμε ακόμα και βιοπολιτικά αυτά τα μυαλά αν χρειάζεται, ώστε να εξαλειφθούν αρχικά τουλάχιστον προβλήματα εκσυγχρονισμού της παιδείας.
Ευχαριστίες οφείλονται στη μεταφράστρια κα Πόπη Αγγελή για τη βοήθειά της στη μεταφορά όρων άπό την αγγλική γλώσσα.
Δείτε επίσης: Greek News Agenda, Δημόσια Διπλωματία & Nation Brand της Ελλάδας στο Internet: Πραγματικότητα και Προοπτικές, H Δημόσια Διπλωματία της Ελλάδας – Εισηγήσεις της Ένωσης Ακολούθων Τύπου, Διαμόρφωση Εθνικών Επικοινωνιακών Πολιτικών – Παρέμβαση της Ένωσης Ακολούθων Τύπου, Η Ελληνική Κοινωνία και η Διεθνής Εικόνα της


The Antikythera Mechanism, a clockwork device made in Greece around 150–100 BC, astounded the world two years ago when scientists deduced how this machine was used to make complex astronomical time-reckonings. Now they say that the instrument, discovered in 1901 in a Mediterranean shipwreck, did much more than that.
According to this Variety article by Will Tizard, a Hellenic film renaissance is underway: Films picked up by foreign distributors include hits
Daniel Flynn visits Kefalonia and reports on the revival of Greek viticulture: Many consumers, when they imagine Greek wine, think retsina, but a new generation of winemakers are using unique local grape varieties to put the country’s vintages back on the map. Germany remains the most important destination for Greek exports, but new markets are gaining ground such as Britain, the United States and Russia, with its growing middle-class.
He has won praise from the likes of Greenpeace, Friends of the Earth and T&E (a sustainable-transport think tank) for fighting to preserve Europe’s credentials as an environmental standard bearer. Now Mr Dimas faces his hardest task yet: defending Europe’s hard-won commitments on the environment against politicians and companies fearful of looming recession.
Few English-speaking tourists reach the Villages of Zagoria, one of Europe’s best-kept secrets. This mountainous area is the Greece of quaint mountain villages and stunning scenery. In Zagoria you can visit the Vikos-Aoos National Park, which covers an area of 126 square kilometres and boasts the Vikos Gorge, the deepest gorge in the world -in proportion to its width,- according to the Guinness Book of Records.
Peter Aspden, an FT columnist, who in his own words, has spent “years listening to the arguments trudge back and forth”, and by virtue of his attibutes “as an interested observer and of Anglo-Greek parentage” proposes a five-point Manifesto, in an effort to help break the deadlock of negociations for the Parthenon Marbels.Aspen describes the 