Anna Triandafyllidou, Ruth Wodak and Michał Krzyżanowski (ed.), The European Public Sphere and the Media, Europe in Crisis, Palgrave Macmillan 2009

This book contributes to the theoretical and policy debates on the existence and development of a European public sphere. It presents a critical discussion of the links between media, history and politics in Europe by looking at the re-organization of ideological and political determinants (such as Left-Right or East-West) and debating the existence of a European editorial culture. The volume also examines how international crises have been debated in national media in Europe throughout the post war period. It looks empirically at the national media coverage of eight crisis events: the 1956 revolution in Budapest, the building of the Berlin Wall in 1961, the May 1968 youth revolt in Paris, the events of August 1968 in Prague, the declaration of a state of war in Poland in 1981, the fall of the Berlin Wall in 1989, the outbreak of the Second Gulf War in 2003 and the Mohammed cartoons crisis in 2006.

Ο Νίκος Κωνσταντάρας, διευθυντής της “Kathimerini English Edition“ και της Athens Plus, και διευθυντής σύνταξης της Καθημερινής, παραχώρησε συνέντευξη στα μέλη της Ένωσης Ακολούθων Τύπου Χριστίνα Φιορέντζη και Αθηνά Ρώσσογλου.

Η οργάνωση της Kathimerini English edition και το βραβείο που κέρδισε πρόσφατα η Athens Plus (Europe’s Best Designed Newspaper 2008), η ανταπόκριση που βρίσκει μια ελληνική δημοσιογραφική άποψη για διεθνή θέματα στο εξωτερικό, η δημοσιογραφική παιδεία και πρακτική στην Ελλάδα, η κάλυψη από τα ελληνικά και ξένα ΜΜΕ των γεγονότων του Δεκεμβρίου 2008, και η ανάγκη μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα, αποτέλεσαν τους βασικούς άξονες της συνέντευξης.

Δείτε το απομαγνητοφωνημένο κείμενο της συνέντευξης. Παρακάτω μπορείτε να διαβάσετε μια συνοπτική απόδοση της συνέντευξης:

• Όσον αφορά την Kathimerini English edition και την Athens Plus, ο κύριος στόχος και των δύο εντύπων είναι “να ενημερώνουν πολύ καλά όποιον ενδιαφέρεται για ό,τι γίνεται στη χώρα”. Η  εβδομαδιαία Athens Plus (σε αντίθεση με την περισσότερο “πολιτική” Athens News) επικεντρώνεται σε ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις και πληροφορίες για τη ζωή στην Αθήνα και στην Ελλάδα. Το μυστικό για την επιτυχία και τη διάκριση της Athens Plus είναι το πάντρεμα εικόνας και ύλης που δημιουργεί αφενός μια αίσθηση του καλαίσθητου και αφετέρου την εμπιστοσύνη του αναγνώστη για όσα γράφονται.
• Σχολιάζοντας την ανταπόκριση που βρίσκει μια ελληνική άποψη για διεθνή θέματα στα ξένα ΜΜΕ, ο Νίκος Κωνσταντάρας τονίζει ότι οι Έλληνες είμαστε πολύ πολιτικοποιημένοι και πολύ άμεσοι στην επαφή μας με τα γεγονότα. Βρισκόμαστε στο σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης και είμαστε μέσα στο μεγάλο γίγνεσθαι όλη την ώρα. Έχουμε προχωρημένη άποψη πάνω σε θέματα που ως μικρή χώρα μπορεί να μη μας αφορούν άμεσα και συμμετέχουμε σε έναν άμεσο καθημερινό διάλογο: “…[ως Έλληνας] μπορώ να έχω άποψη και η άποψη αυτή να είναι λίγο πιο προχωρημένη από ότι θα ήταν αν ήμουν Αμερικανός που θα τα έβλεπε έτσι ή αν ήμουν Άραβας που θα τα έβλεπα αλλιώς…”
• Όσον αφορά τις πηγές μιας είδησης, τόσο ο Νίκος Κωνσταντάρας όσο και ο Νίκος Μαλκουτζής (Deputy Editor της Athens Plus) συμφωνούν ότι η δημοσιογραφική παιδεία στην Ελλάδα νοείται τελείως διαφορετικά απ’ ότι σε άλλες χώρες. Είναι γεγονός ότι οι εφημερίδες στην Ελλάδα δεν δίνουν όλο το βάθος των γεγονότων και δεν προχωρούν όσο θα έπρεπε σε συστηματική τεκμηρίωση και πλαισίωση των ειδήσεων.
• Ως προς τον τρόπο που διαμορφώθηκε η εικόνα της Ελλάδας το Δεκέμβριο του 2008, ο Νίκος Κωνσταντάρας θεωρεί ότι τα ελληνικά όσο τα ξένα ΜΜΕ έκαναν πολύ καλά τη δουλειά τους. Αυτό που ίσως έλειπε ήταν ένα καλύτερο “πάντρεμα με την πραγματικότητα”. Ο σοβαρός ξένος τύπος είχε μια πολύ σοβαρή αντίληψη για το πώς είναι η Ελλάδα και κάλυψε με σοβαρότητα και αναλυτικό βάθος τα γεγονότα, ενώ τα ελληνικά ΜΜΕ έδιναν μια εικόνα έντονη και τρομαχτική που όμως εν πολλοίς ανταποκρινόταν στα όσα συνέβαιναν.
• Τέλος, ως προς το εάν, εν μέσω οικονομικής κρίσης, μπορούμε να μιλάμε για κάποια συγκριτικά πλεονεκτήματα της Ελλάδας, ο Νίκος Κωνσταντάρας θεωρεί ότι όχι μόνο μπορούμε αλλά και πρέπει να το κάνουμε, γιατί είναι ο μόνος τρόπος για να βγούμε από το αδιέξοδο. Πρέπει όλοι μαζί να προβάλλουμε τις πιθανότητες για ανάπτυξη, να στηρίξουμε μια αναδιάρθρωση της χώρας. Ο τουρισμός είναι ενδεχομένως το θετικό στοιχείο πάνω στο οποίο θα χτιστεί η εικόνα.

Δείτε επίσης: Η Ελληνική Κοινωνία και η Διεθνής Εικόνα της

Elena Lazarou, Mass Media and the Europeanization of Greek- Turkish Relations: discourse transformation in the Greek press 1997-2003, Hellenic Observatory – LSE, GreeSE Paper No 23, February 2009

This paper analyzes the discourse on Turkey in the Greek press, focusing particularly on the reaction of the press to the transformation – or Europeanization- of Greek foreign policy that took place in the years following 1997. The paper examines the perceptions and representations of Turkey in the Greek printed media, by identifying the narratives referring to Turkey either as an enemy or as a candidate state for EU membership, and by looking at the evolution and transformation of these narratives in the period between 1997 and 2003. It then extracts observations regarding the nature of the discursive changes observed and proposes that – to a larger or lesser extent – these changes may be linked to the Europeanization of Greek society and politics and can be directly or indirectly attributed to the EU’s ability to influence non-state actors, such as the mass media.

Hellenic Observatory – LSE: Elena Lazarou – Visiting Fellow

Σε πρόσφατα δημοσιεύματα της η αγγλόγλωσση εβδομαδιαία εφημερίδα Athens News (8.8.2008, John Psaropoulos: Editorial, “Greece’s Image in the World”, Sean Brander: “You Call This News?“) αναφέρεται στην εικόνα της Ελλάδας στα ξένα ΜΜΕ εντοπίζοντας (1) λόγους για τους οποίους η χώρα δεν αναφέρεται συχνά στη διεθνή ειδησεογραφία και  (2) λόγους για τους οποίους η χώρα πρόσφατα αναφέρεται στα ξένα ΜΜΕ κυρίως με την αφορμή εγκλημάτων και καταστροφών. Τα δημοσιεύματα αναφέρονται σε απόψεις έγκυρων δημοσιογράφων, οι οποίοι είναι ή έχουν διατελέσει ανταποκριτές ξένου τύπου στην Αθήνα.

Στο Editorial της Athens News ο διευθυντής της εφημερίδας John Psaropoulos υπογραμμίζει επιπλέον ότι η κυριότερη αιτία αυτής της κατάστασης είναι ότι μετά από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 “η Ελλάδα δεν φαίνεται να έχει κάποιο στόχο”, o οποίος θα μπορούσε να προσελκύσει με θετικό τρόπο την προσοχή των διεθνών ΜΜΕ, ενώ η καθυστέρηση απαραίτητων μεταρρυθμίσεων (οι οποίες θα μπορούσαν να τραβήξουν την προσοχή) οδηγεί τα ΜΜΕ να αναφέρονται στη χώρα μόνον με την ευκαιρία εγκλημάτων ή καταστροφών.

Στο άρθρο του Sean Brander δίνεται έμφαση στην ηπιότερη αντίληψη του Robert McDonald για την μεταολυμπιακή Ελλάδα: “The Olympics made people aware [Greece] was there. You couldn’t pay for advertising like that. Athens has become a European city post-Olympics, but [for the foreign media] it has lost its quaintness, the exotic quality that made it different. And many policies have been taken over centrally by the EU. All you get out of the national government is fine-tuning. Now Greece is just another European country.”

Στο βαθμό που οι παρατηρήσεις των ως άνω δημοσιευμάτων αναφέρονται στην πραγματική κατάσταση της ειδησεογραφίας για την Ελλάδα (πρβλ.: East West Nation Branding Global Index 200, Έρευνα της Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης με τα διεθνή δημοσιεύματα που αφορούσαν τη χώρα μας τη διετία 2005 – 2006, Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης: World Media on Greece, όπου γίνεται καταγραφή πολλών θετικών δημοσιευμάτων για την Ελλάδα), αναφέρονται εδώ ορισμένοι προβληματισμοί για την πληρέστερη κατανόηση του ζητήματος της θέσης της Ελλάδας διεθνώς και της πρόσληψης της από τα Διεθνή ΜΜΕ:

- Ορισμένες φορές οι διαπιστώσεις των ξένων δημοσιογράφων για την Ελλάδα μεταφέρουν απόψεις και αντιλήψεις διάχυτες στα ελληνικά ΜΜΕ και στην ελληνική κοινωνία γενικότερα, σύμφωνα με τις οποίες η Ελλάδα είναι μια σημαντικά καθυστερημένη χώρα η οποία αδυνατεί να ανταποκριθεί έστω και κατά το ελάχιστο στις σύγχρονες προκλήσεις (βλ. ενδεικτικά: Δημήτρης Καιρίδης: ”Έθνος Ανηλίκων“, Ελεύθερος Τύπος, 10.8.2008, όπου χάρην ρητορικής τα όποια επιτεύγματα της χώρας αποδίδονται όχι σε προσπάθειες και ικανότητες, αλλά στην… τύχη).  Οι απόψεις αυτές ενώ αναφέρονται σε πραγματικά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας (αδυναμίες του πολιτικού συστήματος, αδυναμία μεταρρυθμίσεων στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα), αφενός δεν τοποθετούν τα προβλήματα αυτά στο σωστό συγκριτικό πλαίσιο, και αφετέρου τα παρουσιάζουν ως εντελώς αδιέξοδα – δείγματα της ελληνικής ιδιορρυθμίας – και δεν θέλουν να δούν τη δυναμική της χώρας και του ανθρώπινου δυναμικού της.

- Η Ελλάδα είναι ίσως η μοναδική χώρα η οποία παρουσιάζει τόσο υψηλό βαθμό ανάπτυξης σε ένα γεωγραφικό πλαίσιο άλλων πολύ λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών, ενώ κατέχει την 24η θέση του «δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης» του ΟΗΕ.  Είναι ορθότερο η χώρα να τοποθετείται στη γεωγραφική και ιστορική της πραγματικότητα και όχι να συγκρίνεται με δυσανάλογες σε πόρους και δυνατότητες χώρες. Η Ελλάδα είναι μια χώρα με πολλά πλεονεκτήματα και με προβλήματα, υπαρκτά και αλλού. Για τα πραγματικά προβλήματα της χώρας υπάρχει πολιτική αντιπαράθεση και γίνεται δημόσιος διάλογος (ο οποίος βεβαίως χρήζει βελτίωσης, όπως και αλλού), προτείνονται διαφορετικές από πολιτικής άποψης λύσεις και εφαρμόζονται σχετικές πολιτικές, ανοικτές σε περαιτέρω κριτική.

- Η ελληνική πολιτεία πρέπει να δώσει μεγαλύτερη προσοχή σε πολιτικές δημόσιας διπλωματίας, πολιτικές που θα συμβάλλουν στην αντικειμενική πληροφόρηση του ξένου κοινού για την πραγματικότητα της χώρας, μιας χώρας ανεπτυγμένης, πολύ ενδιαφέρουσας από πολιτιστικής, τουριστικής, οικονομικής και πολιτικής άποψης, “μοναδικής” αλλά και με πολλά κοινά στοιχεία-γέφυρες με άλλες χώρες «δυτικές» και μη, στοιχεία που είναι δυνατόν να αποτελέσουν εναύσματα για ευνοικότερη κάλυψη απο τα ξένα ΜΜΕ. Η Ελλάδα δεν είναι κέντρο του κόσμου, γι αυτό δεν πρόκειται να γίνει το κέντρο ενδιαφέροντος των διεθνών ΜΜΕ. Όμως με τις κατάλληλες πολιτικές πληροφόρησης η ελληνική πολιτεία μπορεί να βελτιώσει το περιβάλλον δημιουργίας θετικών ειδήσεων για τη χώρα.

Επίσης αναφέρουμε με τη μορφή παραπομπών πρόσφατες μελέτες-τοποθετήσεις από τη συνεχιζόμενη συζήτηση για τη θέση της Ελλάδας και των Ελλήνων διεθνώς:

- Γιάννης Βούλγαρης, H Ελλάδα από τη Μεταπολίτευση στην Παγκοσμιοποίηση, 2008

- Παναγιώτης Κ. Iωακειμίδης, Η θέση της Ελλάδας στο Διεθνές, Ευρωπαϊκό και Περιφερειακό Σύστημα. Ιστορικές Εννοιολογήσεις και Σύγχρονη Πραγματικότητα, 2007

- Θάνος Βερέμης και Γιάννης Κολιόπουλος, Ελλάς, Η σύγχρονη συνέχεια: Από το 1821 μέχρι σήμερα, 2006

- Vassilis Monastiriotis, Greece Country Report, Στο: ‘Central and South-Eastern Europe’, Europa Regional Surveys of the World Series, London, Routledge, 2009

Τέλος ενδιαφέρον για το ζήτημα της πρόσληψης της Ελλάδας και των Ελλήνων από ξένους δημοσιογράφους παρουσιάζει η “ταξιδιωτική” – “ψυχολογική” προσσέγγιση του εγχειριδίου The Xenophobe’s Guide to the Greeks (Alexandra Fiada, 2004, σελ. 5-6) σύμφωνα με την οποία αποτελεί χαρακτηριστικό των Ελλήνων να αναφέρονται στην ίδια τους τη χώρα με απαξιωτικό τρόπο στις μεταξύ τους συζητήσεις, ένω όταν τέτοιου είδους αναφορές μεταφέρονται αυτούσιες σε μη Έλληνες αποδέκτες, οι Έλληνες οργίζονται, υπερασπίζονται τις “ελληνικές αρετές” και δικαιολογούν τα όποια ελλατώματα με διάφορα “ιστορικά” επιχειρήματα. Μήπως στην περίπτωση των ξένων ανταποκριτών έχουμε καποιες φορές μια μεταφορά της συνεχούς γκρίνιας για το πόσο “είναι χάλια όλα στη Ελλάδα”, στα διεθνή ΜΜE; Και πως γίνεται να επανακτήσουμε μια ψυχραιμότερη αντίληψη για τη χώρα μας;

Χρήστος Φραγκονικολόπουλος, Η επίδραση των παγκόσμιων δικτύων ενημέρωσης στην εξωτερική πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις  – Σκέψεις για νέες ερευνητικές κατευθύνσεις, Κέντρο Διεθνούς Πολιτικής Θεσσαλονίκης, 2006

Το άρθρο του Χρήστου Φραγκονικολόπουλου αναλύει πώς το τέλος του Ψυχρού πολέµου αλλά και η παγκοσµιοποίηση των επικοινωνιών αποτέλεσαν δυο κρίσιµους παράγοντες που άλλαξαν τον τρόπο µε τον oποίο τα Μέσα Ενηµέρωσης επιδρούν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για την εξωτερική πολιτική. Επίσης, η ανάπτυξη και η διάδοση νέων τεχνολογιών µετασχηµάτισαν την προοπτική των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας και ενίσχυσαν τη δυνατότητα τους να προσφέρουν αδιάκοπη ροή ειδήσεων. Πολλές φορές, μάλιστα, τα παγκόσμια γεγονότα μετατρέπονται σε τηλεοπτικά επεισόδια. Ακόμα, το άρθρο αναφέρεται στη σύγκριση ανάμεσα στη θεωρία της «κατασκευής της συναίνεσης» και στο «CNN effect» ενώ αναλύονται και οι νέες προκλήσεις των Παγκόσμιων Δικτύων Ενημέρωσης.